اخلاق و کرامت های انسانی - بخش سوم

اخلاق و کرامت های انسانی

(بخش سوّم)

به نام خداوند بخشاینده ی بخشایشگر

وبه یاد ولیّ خدا امام مهدی (عج)

امام صادق (ع) می فرمایند:

کسی که شادمان می شود از این که از

یاران قائم (ع) باشد. باید منتظر باشد،

وبه تقوی و حسن اخلاق، درحال انتظار

رفتار کند . ( غیبت نعمانی 200)

پرسش ها وپاسخ ها:

دربحث مربوط به نسبیّت ویا اطلاق اصول اخلاقی، شبهاتی مطرح شده است که از مهم ترین آن ها، چند شبهه است که ذیلاً عنوان می شود:

شبهه ی اوّل:

می گویند: اگر اصول اخلاقی، مطلق و جاودانه اند، چه توجیه و تفسیری می توان برای استثناها داشت؟

پاسخ:

1 – درواقع اصول اخلاقی، استثنا ندارند، و هرگاه موضوع اصل اخلاقی مشخّص شود، بی درنگ حکم آن نیز ثابت می گردد. گاهی در ملاک اصلی حکم اخلاقی خطا رخ می دهد، مثلاً می گوئیم: (راستگوئی خوب است). ولی اگر موجب ریخته شدن خون بی گناهی شود، یا باعث افشای اسرار پپنظامی گردد، در چنین مواردی «راستگوئی بد است». دراین جا اصل اخلاقی مستثنا نشده، ما در شناسائی موضوع حکم اخلاقی به خطا رفته ایم. درواقع باید حکم می کردیم «ریخته شدن خون بی گناهان و افشای اسرار نظامی ظلم و بد است».

2 – اصول اخلاقی استثنا را برنمی تابد، ولی در مواردی که با پی آمد های نابایست روبه رو می شود، یک فعل خارجی مصداق دو عنوان شده است. مثلاً درمثال قبلی، آن دو عنوان عبارتند از: راستگوئی، و کشته شدن بی گناه و... بنا براین عمل واحد از یک جهت خوب است و از جهتی دیگر، بد.

در چنین مواردی ناگزیر باید یک جهت را برگزید، در انتخاب انجام یا ترک عمل نیز به ناچار باید مراتب حسن و قبح آن راسنجید. بنابراین خوبی و بدی مطلق اند ولی در مقام عمل گاهی با هم جمع نمی شوند.

3 – فعل و رفتار اخلاقی (اخلاق عملی) غیر از خوی و خصلت اخلاقی (نظری) است. مطلق بودن اصول اخلاقی، به معنای مطلق بودن فعل اخلاقی نیست. ممکن است یک فعل و کار به یک اعتبار، اخلاقی باشد، و به اعتبار دیگر ضدّ اخلاقی. به عنوان مثال، تنبیه بدنی کودک به طور مطلق نه خوب است و نه بد، ولی گاهی این رفتار مصداق ظلم و تجاوز است و به لحاظ اخلاقی «بد». و زمانی تنها راه موجود برای تأدیب کودک است، و از جهت اخلاقی «خوب» می باشد. بنابراین خصلت ها و مفاهیم اخلاقی مطلق، و افعال و رفتار اخلاقی نسبی اند.

عصر جاهلیّت - قسمت اوّل...