عید قربان

عید قربان ـ قربانی

**************

به نام خداوند بخشاینده ی بخشایشگر

و به یاد ولیّ خدا امام مهدی(ع)

**************

ای تو جان نو بهاران، خوش رسیدی، خوش رسیدی

ای تو شور آبشاران، خوش رسیدی، خوش رسیدی

آمدی چون ماه تازه، تیغ برکف، خنده برلب

آمدی ای عید قربان، خوش رسیدی، خوش رسیدی

**************

عید قربان، جلوه گاه تعبّد و تسلیم ابراهیمیان حنیف است. و فصل قرب مسلمانان به خداوند در سایه ی عبودیّت. عید قربان فصل قربانی کردن عزیز ها در آستان عزیزترین(یعنی خدا) است. عید قربان مجرای فیض الهی و بهانه ی عنایت رحمانی به بندگان مؤمن و مطیع است. و هر کس بتواند میل و هوای خویش را فدای رضای حق کند، و از خواسته ی دل در راه خواسته ی خدا چشم بپوشد و از داشته ها و خواسته ها بگذرد، به مرز عبودیّت می رسد.

عید قربان(اَضحی) یکی از اعیاد بزرگ اسلامی است که یاد آور زیباترین نمونه ی تعبّد انسان در برابر خداوند متعال است. عید قربان، عید فداکاری، ایثار، قربانی، اخلاص و محبّت است. فداکردن فرزند دلبند خود در راه خدا، امتحان الهی برای حضرت ابراهیم(ع) بود که عید قربان یاد آور آن است. وهمین آزمون در کنار امتحانات سخت دیگر، او را به مقام امامت ارتقا بخشید.

مسلمانان هرسال عید قربان را جشن می گیرند تا این اصول و ارزش های الهی را همواره مدّ نظر داشته باشند، و برای کسب رضای الهی آماده ی هر گونه ایثار و فداکاری باشند.

قرآن از آیه ی 102 تا 107 صافّات، و بعضی روایات تفسیری، شمّه ای از داستان حضرت ابراهیم را بدین گونه بیان می کند که:

ابراهیم از جانب خداوند مأمور قربانی کردن فرزند دلبندش اسماعیل شد، هنگامی که ابراهیم فرمان الهی را به پسرش ابلاغ کرد. اسماعیل گفت: پدر جان فرمان خدا را اجرا کن که مرا از صابران خواهی یافت. در صبحی دلکش - صبح دهم ذیحجّه – اسماعیل دست در دست پدر در صحرای منا به سوی قربانگاه پیش رفت، و خوشحال بود از این که خداوند متعال او را برگزیده است. آن گاه ابراهیم با دست هائی محکم و استوار خنجر در حنجره ی اسماعیلش نهاد تا سر از پیکر عزیزش جدا کند. تیغ بر گلوی فرزند می چرخید ولی نمی برید، گوئی معجزه ای رخ داده بود. ناگهان قوچی برای قربانی شدن در پیش چشمان ابراهیم نمایان شد و هاتفی ندا داد: ابراهیم تو از این آزمون سربلند بیرون آمدی، پس دوستی خداوند گوارایت باد.

امروز نیز حاجیان در موسم حج، به درگاه خداوند قربانی می کنند تا بگویند: خداوندا ما نیز چون ابراهیم تسلیم توایم، دراین روز زنجیرهای تعلّقات ظاهری و باطنی را می بُریم تا پیش از پیش به تو نزدیک شویم.

امام علی، امیر المؤمنین(ع) می فرمایند:

روز عید قربانی، رسول خدا(ص) ضمن خطابه ای فرمودند:

« ای مردم امروز روز(ثَجّ = جاری شدن) و روز(عَجّ = ناله و فریاد) است. ثجّ است که در آن خون های قربانی جاری می شود، پس کسی که صدق نیّت داشته باشد، اوّلین قطره ی خون قربانی اش کفّاره ی همه ی گناهان او است. و روز عجّ است که به معنای دعا و تضرّع است، در آن با ناله و تضرّع فراوان در برابر خدا دعا کنید. پس قسم به کسی که جان محمّد(ص) به دست او است، از این موقف احدی خارج نمی شود مگر این که آمرزیده شود. جز انسانی که گناه کبیره ای داشته باشد و برانجام آن اصرار داشته باشد و تصمیم بر جدائی از آن گناه نداشته باشد. »(نوادر 42)

از امتیازات و ویژگی های شب و روز عید قربان، ارتباط با اهل بیت(ع) است. و این ارتباط از روز عرفه پیوند میخورد،که در واقع صاحب و کاروان سالار حج آن ها هستند. و بدون حضور امام(ع) در مراسم حج و عرفات و قربانی، حجّ هیچ کس قابل قبول نیست.

امام صادق(ع) می فرمایند:

« کسی که قبر امام حسین(ع) را دریکی از این سه شب زیارت کند خداوند گناهان گذشته و آینده ی اورا می بخشد. پرسیدند فدایت شویم، آن سه شب کدامند؟ فرمودند: شب عید فطر و شب عید قربان و شب نیمه ی شعبان. »(تهذیب 6/ 49)

شب و روز عید قربان، یکی از اوقات بسیار شریف برای زیارت سالار شهیدان، حضرت اباعبد الله الحسین علیه السّلام است که در فضیلت و ثواب آن روایات بسیاری وارد شده است. راز این امر آن است که یاد و حماسه ی جاودان امام حسین(ع) در این روز در ذهن ها تکرار شود. چرا که اگر ابراهیم خلیل یک قربانی به قربانگاه منا آورد و سالم باز گرداند. امام حسین(ع) در یک روز هفتاد و دوتن قربانی به قربانگاه کربلا آورد، و سرهای بریده و اجساد آغشته به خون یاران و عزیزانش را از کودک شیر خوارگرفته تا پیرمرد کهن سال همه را یکجا به پیشگاه پروردگار خویش تقدیم نمود. همچنان که این تعبیر خواهر عزیزش حضرت زینب(س) است که درعصر عاشورا در کنار پیکر پاره پاره ی برادر و دیگر شهیدان با خدا نجواگونه عرضه داشت: خداوندا این قربانی را بپذیر.

امام سجّاد(ع) در بخشی از دعای روز جمعه و عید قربان با خداوند این چنین نجوا می کنند:

« بارخدایا برمحمّد و آل محمّد درود فرست و امروز امید مرا به نومیدی بدل مساز. ای که هیچ سائلی او را به زحمت نمی اندازد، و هیچ بخششی از او نمی کاهد، من با اعتماد به کارنیکی که تقدیم داشته ام یا تکیه بر شفاعت مخلوقی که بدان دل بسته باشم به حضورت نیامده ام، مگر به امید شفاعت محمّد(ص) واهل بیت آن حضرت که سلام تو بر آن ها باد.... خداوندا این جایگاه از آن جانشینان و برگزیدگان تو است. ومحل های امینان تو در مرتبه ی بلندی است که مخصوص ایشان ساختی. این جایگاه را به یغما بردند. و تو این گونه مقدّر ساختی. برامر تو چیره نتوان شد، و از تدبیر حتمی ات به هر شکل و در هر زمان که بخواهی بیرون نتوان رفت.... واین امر ادامه یافت که برگزیدگان و خلفای تو مغلوب و مقهور و مسلوب الحق شدند، می دیدند که حُکمت مبدّل و کتابت دور افتاده، واجباتت از راه شرایعت تحریف شده و سنّت های پیامبران متروک شده است. خداوندا دشمنان را از اوّلین و آخرین، و آنان که از کارهای ایشان خوشنودند و طرفداران و پیروانشان را لعنت کن... »

و براساس همین شرایط حاکم بر جامعه ی اسلامی و دنیای امروز است که از مستحبّات روز عید قربان، خواندن دعای ندبه است. که سراسر ناله و فریاد و استغاثه و طلب ظهور و دعا برای فرج امام زمان(ع) است. و نشان گر آمادگی منتظران ظهور برای جانفشانی و تقدیم همه ی وجود خویش، در راه تحقق آرمان های مهدوی است.

فضیلت قربانی:

یکی از اعمال بافضیلت و مهم در روز عید قربان، عمل قربانی است، که در قرآن و روایات بسیار برآن تأکید شده است. امام باقر(ع) می فرمایند:

« خداوند، قربانی کردن و اطعام نمودن را دوست دارد »

امام امیر المؤمنین(ع) می فرمایند:

« اگر مردمان می دانستند ثواب قربانی را هر آینه قرض می کردند و قربانی می کردند، به درستی که اوّل قطره ی خونی که ریخته شود صاحبش آمرزیده خواهد شد. »(لوامع صاحبقرانی 8 / 264)

سنّت قربانی در روز عید قربان یاد بود رخداد ذبح اسماعیل می باشد. بنا بر برخی روایات:

« تمام حیواناتی که در سرزمین منا در روز عید قربان ذبح می شوند، فدیه ی حضرت اسماعیل می باشند. »

(عیون اخبار الرضا(ع) 1/211)

امِّ سلمه از رسول خدا(ص) می پرسد:

« روز عید قربان رسیده بود و من پولی برای قربانی نداشتم، قرض کردم و قربانی نمودم؟ حضرت فرمودند قرض کن و قربانی نما، زیرا این قرضی است که زود جبران و پرداخت می شود.»(من لایجضره الفقیه 2/ 489)

اسرار قربانی کردن:

برای قربانی کردن اسراری ذکر شده است:

حکمت قربانی، قرب و نزدیک شدن به خداوند است. اگر برپایه ی تقوی باشد این نزدیک شدن حاصل می گردد:

« هرگز گوشت های آنان و نه خون هایشان به خدا نخواهد رسید، ولی این تقوای شما است که به او می رسد »

(خج 37)

هدف از قربانی یاد خدا و یادآوری همه ی نعمت ها از جمله دام های حلال است. و قربانی با یاد خداوند حلّیّت پیدا می کند. قرآن در آیه ی 28 حج می فرمایند:

« تا شاهد منافع خویش باشید و نام خدا را در روز های معلومی بر دام های زبان بسته ای که روزی آنان کرده است ببرید. »

رسول خدا(ص) فرمودند:

« همانا که خداوند این عید قربان، و قربانی را برای آن قرار داد که مسکینانتان از گوشت اشباع شوند. پس ایشان را اطعام کنید. »(من لایحضره الفقیه 3/22)

اگر به همین امر واجب و یا قربانی مستحبی به طور منطقی وکامل در جهان اسلام عمل می شد اثری از گرسنگی وجود نداشت.

قربانی کردن در ادیان الهی:

در کتب مختلف آسمانی با تغییراتی از داستان اوّلین قربانی یاد شده است. در اسلام این ماجرا با پذیرفته شدن قربانی هابیل و نپذیرفتن قربانی قابیل آغاز می شود، و با حسادت قابیل و کشته شدن هابیل پایان می گیرد.

مراسم قربانی در تمام ادیان وجود دارد امّا در چهار دین الهی، یهودیت و مسیحیت و زرتشت و اسلام روشن تر پذیرفته شده است.

قربانی در یهودیّت:

یهودی ها سنّت قربانی را از مقدّس ترین خدمات می دانستند، پیروان یهود در مناسکی ویژه اقدام به قربانی می کردند. قربانی آن ها در سه کروه تقسیم می شد:

1 – قربانی و ذبایح سوختنی 2 – قربانی ها و ذبایح تکفیری و خطائی(جهت تکفیر گناهان) 3 – قربانی ها و ذبایح سلامت.

قربانی در مسیحیّت:

آئین قربانی در مسیحیّت شکلی عرفانی و نمادین به خود گرفته است. در میان مسیحیان مظهر قربانی، حضرت عیسی(ع) است. مسیحیان اعتقاد دارند که مسیح با قربانی کردن خود گناهان انسان را باز خرید. و با این اقدام ملّت اسرائیل را از اسارت رومیان رها کرد.

امّا در عین حال قربانی یک بخش جدانشدنی دینی در میان مسیحیان به شمار می رود. آن ها قربانی های خود را تنها برای خدا و رضایت او تقدیم می کردند.

قربانی در زرتشت:

در دوره ی پیش از ظهور زرتشت نیز ذبح قربانی وجود داشته است. در دین رایج آن زمان یعنی مهر پرستی انواع قربانی ها که تقدیم بت ها می شد وجود داشت. زرتشت برای مبارزه با این رسوم هرگونه ذبح وقربانی و ساختن معبد را ممنوع اعلام کرد. و می گفت: حیواناتی که غذای بشر را تأ مین می کنند باید مورد احترام باشند. زرتشت به صراحت کسانی را که حیوانات را قربانی می کردند مورد نفرین اهورا مزدا می خواند.

پس از درگذشت زرتشت این موضوع تغییر یافت. زرتشتیان در مراسم و اعیاد خود از قربانی استفاده می کردند و در ایران در جشن مهرگان گوسفندان را قربانی می کردند.

قربانی در اسلام:

در عصر جاهلیّت قبل از اسلام قربانی کردن از پلیدی شرک مبرّا نبود، کعبه را با خون قربانی آلوده می کردند، و گوشت آن را برخانه ی کعبه می آویختند تا خداوند آن را قبول کند. در قرآن این رسم مذموم خوانده شد و شرط قبولی قربانی تقوی معرّفی شد.

قربانی در اسلام در چهار گروه قرار دارد:

1 – قربانی(هَدی) که در حج تمتّع واجب است.

2 – قربانی(اَضحیه) در روز عید اضحی(10 ذیحجّه) انجام می شود. و مستحب است.

3 – قربانی برای کفّاره ی خطائی که در حین انجام اعمال حج و احرام مرتکب شده است.

4 – قربانی وفای به نذر و عهد و قسم. مانند نذر برای سلامتی خود و خانواده و یا سلامتی وطول عمر امام زمان(عج) و...

در اسلام جدای از قربانی به عقیقه هم سفارش شده است.(عقیقه، قربانی کردن گوسفندی برای تولّد فرزند است) که امام صادق(ع) می فرمایند:

« هر انسانی رهین عقیقه است، و عقیقه لازمتر از قربانی مستحبّی روز عید قربان(اضحیه) است»(کافی 4/510)

پاسخ به چند شبهه در مورد قربانی:

1 – می گویند، دستور ذبح حضرت اسماعیل به دلیل این بوده که حضرت ابراهیم(ع) در جوانی گوساله ای را در برابر چشمان مادر گوساله سربریده است.!!!

پاسخ:

داستان ساختگی که هیچ سند تاریخی ندارد. ذبح حضرت اسماعیل به خاطر کشتن گوساله در برابر مادرش نیست، که اگر چنین بود برای او فدیه ای نمی آمد. بلکه قرآن مجید ذبح اسماعیل را توسّط حضرت ابراهیم(ع) یک امتحان و آزمایش الهی می داند.

2 – یهودیان معتقدند محبّت بیش از حدّ ابراهیم به فرزندش باعث شرک او می شد. به همین دلیل خداوند دستور ذبح فرزندش را داد.!!!

پاسخ:

یهودیان فلسفه ی ذبح اسماعیل را به گونه ی دیگری تفسیر کرده اند. آن ها معتقدند زمانی که حضرت ابراهیم هاجر و فرزندش اسماعیل را به حجاز آورد مرتّب برای دیدار او به آن سرزمین رفت و آمد داشت و محبّت زیاد او باعث شده بود که به شرک نزدیک گردد. لذا خداوند او را مأمور به ذبح اسماعیل کرد.!!! امّا براساس متن تورات، سِفر پیدایش 22 ذبیح به دست حضرت ابراهیم، اسحاق است. چطور می شود این دو سخن را با هم جمع کرد که ابراهیم(ع) به خاطر دوستی بیش از حدّش نسبت به اسماعیل مأمور شد اسحاق را قربانی کند؟!!!

پس بااین ترتیب اصل ماجرا مورد شکّ وتردید و در واقع دروغ است.

3 – اگر قرار بر امتحان ابراهیم(ع) بود، پس چرا گوسفند جایگزین اسماعیل شد؟ حکمت این کار چیست؟

پاسخ:

از این عبارت دونوع برداشت وجود دارد:

الف = چرا به جای گوسفند موجود دیگری برای قربانی شدن انتخاب نشده است.

ب = اساساً چرا این جایگزینی انجام شده، یعنی به چه دلیل همان حضرت اسماعیل قربانی نشده است؟

پاسخ به سؤال اوّل = درحدیثی از امام رضاع این گونه آمده است:

« اگر خداوند چیزی گرانقدر تر از قوچ درمیان مخلوقات خود سراغ داشت، هر آینه او را فدای اسماعیل قرار می داد.»(البته با توجّه به این که این حیوان، قوچ بهشتی بود)

امّا درپاسخ به سؤال دوّم = لازم است گفته شود، هدف از این دستور خداوند امتحان حضرت ابراهیم بود، نه این که خداوند می خواست اسماعیل، قربانی وکشته شود. روشن است که حضرت ابراهیم نیز از امتحان یاد شده سربلند بیرون آمد، لذا دیگر نیازی به کشته شدن حضرت اسماعیل نبود.(قصص الانبیا 209)

4 – کشتار حیوانات در واقع نوعی خشونت است. چرا باید حیوانات را کشت و از گوشت آن ها بهره برد؟!!!

پاسخ:

در سلسله مراتب وجود، جمادات، در مرتبه ی نازله ی وجودند. و در مرتبه ی بالاتر، نباتات. و حیوانات و انسان ها قرار دارند. اگر خاک تبدیل به گیاه شود، از مرتبه ی وجودی خویش کمال یافته، گرچه از خاک شدن نابود شده است. و به همین ترتیب اگر گیاه خوراک حیوانی شود و ازنبات بودن بمیرد کمال یافته و به مرتبه ی وجودی حیوان دست یافته است. امّا اگر به وسیله ی حیوان و یا انسان خورده نشود و پوسیده شود کمال نیافته و تلف می شود. حیوان هم اگر مدّتی زندگی کند و سپس بیفتد وبمیرد حرام وتلف شده است. امّا اگر کشته شود و خوراک انسان باشد و گوشت او جزء سلّول های بدن انسان عاقل متفکّر شود از مقام حیوانیّت به رتبه و مقام انسانیّت رسیده است. و به تعبیر مولوی:

از جمادی مُردم و نامی شدم

واز نما مُردم زحیوان سرزدم

مردم از حیوانی و آدم شدم

پس چه ترسم کی زمردن کم شدم

5 – نوع کشتار حیوانات در اسلام برای آن ها دردناک و شکنجه آور است و باعث خشونت و تعدّی به حقوق حیوانات می شود.

پاسخ:

در دنیا چهار روش برای کشتار حیوانات وجود دارد:

الف = گاز دی اکسید کربن ب = تفنگ بادی فشار بالا به ناحیه ی مغز ج = شلیک گلوله د = گذر دادن جریان قوی برق.

امّا در اسلام، شرایط ذبح بدین صورت است: مسلمان بودن ذابح... استفاده از چاقو و یا کارد بسیار تیز... روبه قبله بودن... بریدن اوداج اربعه(نای، مری، دو رگ شریانی و وریدی) .

متخصّصین امور دامی درهمه ی دنیا معتقدند که این روش ذبح اسلامی، عمل خون ریزی به سرعت و ناگهانی اتفاق می افتد، در این حالت به سرعت، فشار خون از بین رفته و مغز دچار فقر خون شده وهیچ گونه دردی را حیوان احساس نمی کند.

مستحب است، قبل از کشتن حیوان آب به او بدهند. ذبح در شب نباشد که زمان استراحت است. در برابر همنوع خودش نباشد. سر را از بدن جدانکنند تا خون آن کاملاً تخلیه شود و روح از بدن جدا شود. اگر طناب نخاعی قطع شود، فیبر عصبی که به قلب می رسد آسیب دیده و باعث توقّف قلب می شود و خون تخلیه نمی شود.(همان مشکلی که در چهار روش دنیای امروز وجود دارد و باعث احساس درد شدید حیوان در زمان بریدن سر او می شود)

مسئله ی بسم الله گفتن و رو به قبله بودن حیوان در زمان ذبح، طبق نظر بعضی دانشمندان سبب آرایش ملکولی خاص در هوا و یا آب می گردد. و قبله هم باعث قرار گرفتن حیوان در جهت میدان مغناطیسی زمین و سر عت تخلیه خون می شود.

**************

نزول فیض ربّ العالمین است

حلول عید قربان در زمین است

بگیر آئینه ی دل را مقابل

ببین نور ازل در مهبط دل

حلول تازه داده فیض سبحان

خوشا ذی الحجّه روز عید قربان

چه زیبا منجلی شد عید قربان

شروع داستان عشق و ایمان

(بخشی از شعر شجاع الدین ابراهیمی)

حاجیان

عصر جاهلیّت - قسمت اوّل...